بارکد یا رمزینه چیست؟ شناخت انواع بارکد و کاربرد آن

در دنیای امروز، ردیابی محصولات، مدیریت انبار، اطلاع از میزان فروش و… بدون بارکد یا رمزینه تقریبا غیرممکن شده است. این ساختارهای رمزگذاری شده با ظاهری ساده، درب‌هایی به دنیایی از اطلاعات هستند که فقط به وسیله دستگاه بارکد خوان یا اسکنرهای پیشرفته باز می‌شوند. اگر تا کنون فکر می‌کردید بارکدها فقط ساختاری برای اسکن کردن هستند، در این مقاله همراه ما باشید تا با انواع بارکد و کاربرد آن و تفاوت آن‌ها با یکدیگر بیش‌تر آشنا شوید.

بارکد چیست؟

بارکد که در فارسی به آن خط نماد، رمزمیله، کد میله‌ای و رمزینه هم می‌گویند، نوعی نمایش تصویری اطلاعات روی سطوح کالاهاست. به زبان ساده، بارکد یک مربع یا مستطیل با ترکیبی از خطوط سیاه عمودی با ضخامت و ارتفاع متفاوت، فضای سفید و اعداد است که در کنار هم اطلاعات یک محصول را مشخص می‌کنند.

از ترکیب دقیق خطوط، اعداد و فاصله آن‌ها در بارکد درج‌شده روی هر محصول می‌توان برای بازیابی اطلاعات مربوط به همان محصول استفاده کرد. با استفاده از دستگاه بارکد خوان می‌توان بارکدها را اسکن کرد و اطلاعات مربوط به آن‌ها را در نمایشگر متصل به دستگاه خواند.

این روزها بارکدها نه‌تنها در محصولاتی که در سوپرمارکت‌ها و خرده‌فروشی‌ها فروخته می‌شوند، بلکه روی گواهینامه‌ها، چمدان‌هایی که در فرودگاه‌ها چک می‌شوند و… هم وجود دارند. در هر صورت رمزینه‌ها، یک محصول یا شخص را شناسایی و اطلاعات مهم مربوط به آن‌ها را رمزگذاری می‌کنند.

اجزای بارکد

برای اینکه اطلاعات به‌وسیله دستگاه بارکد خوان قابل خواندن باشند و به نمایشگر متصل به آن منتقل شوند، باید طراحی بارکدها به روشی دقیق صورت بگیرد. اجزای مختلف در بارکدها می‌توانند اطلاعات مختلفی مانند کشور مبدا، سازنده محصول، دسته‌بندی آن و… را نشان دهند. به‌طور کلی یک بارکد از اجزای مختلفی تشکیل می‌شود که عبارتند از:

• Quiet zone: منظور از Quiet zone، همان فضاهای خالی و سفید رنگ روی لبه‌های بارکد هستند که وجود آن‌ها برای خوانده شدن اطلاعات به‌وسیله دستگاه بارکدخوان فروشگاهی ضروری است.
• Number system digit: اولین رقمی است که کدهای UPC با آن آغاز می‌شوند و نشان می‌دهند دسته‌بندی محصول چیست. برای مثال اغلب محصولات خرده‌فروشی با 0 یا یک و داروها با 3 شروع می‌شوند.
• Manufacturer code (کد سازنده): اولین گروهی از کاراکترها هستند که بعد از اولین شماره (بخش قبلی) قرار دارند. این کاراکترها، سازنده را مشخص می‌کنند. سازمان استاندارد جهانی تنظیم‌کننده UPCها، به هر شرکت یک کد منحصربه‌فرد ارائه می‌دهد.
• Product code (کد محصول): گروه دیگری از کاراکترها بعد از کد سازنده که مشخص‌کننده محصول هستند و سازنده آن‌ها را ایجاد می‌کند.
• Check digit: این رقم، صحت داده‌های مربوط به هر بارکد را تایید و هر گونه خطای احتمالی را مشخص می‌کند.

بارکد چگونه کار می‌کند؟

بارکد یا رمزینه، نسخه رمزگذاری‌شده و تصویری اطلاعات مورد نیاز درباره هر محصول است. در محیط‌هایی مانند خرده‌فروشی‌ها ممکن است این اطلاعات شامل نام محصول و قیمت آن باشند؛ اما در یک انبار شامل اطلاعاتی مانند اندازه، رنگ، موقعیت مکانی و سایر ویژگی‌های یک محصول.

حتی می‌توان از بارکدها برای تعیین وضعیت یک محصول در طول چرخه عمر آن استفاده کرد؛ از تولید تا توزیع، از خرید تا خدمات و تعمیرات. برای مثال شرکت‌هایی که محصولات خود را با گارانتی یا خدمات پس از فروش طولانی ارائه می‌دهند، می‌توانند با استفاده از بارکد مشخص کنند که مشتری تا کنون چند بار از این خدمات استفاده کرده است.

در هر صورت برای بازیابی هر گونه اطلاعات در هر محصولی، استفاده از دستگاه بارکد خوان ضروری است؛ زیرا اطلاعات با توجه به اعداد، کاراکترها، فاصله، ضخامت و ارتفاع خطوط و… به‌وسیله این دستگاه خوانده می‎شوند.

مزایای بارکد برای کسب‌وکارها

این روزها در فعالیت‌های تجاری و اقتصادی زیادی از بارکد استفاده می‌شود. به‌طور کلی مزیت‌های بارکدها برای کسب‌وکارها عبارتند از:

افزایش دقت

با استفاده از بارکدها، ورود اطلاعات محصول به‌صورت دستی حذف می‌شود. به همین دلیل فرصت‌های کم‌تری برای خطا کردن وجود دارند.

دسترسی به به‌روزترین اطلاعات

هر بار که بارکد توسط دستگاه بارکد خوان خوانده می‌شود، تعداد فروش و موجودی‌‌های آن در سیستم تغییر پیدا می‌کند. همانطور که گفتیم در مشاغل مختلف ممکن است اطلاعات متفاوتی هم برای تغییر وجود داشته باشند.

در هر صورت این رمزینه‌ها به کارکنان یک کسب‌وکار اجازه می‌دهند دسترسی دائمی به به‌روزترین اطلاعات داشته باشند و معیارهایی مانند موجودی یا فروش در هفته را با سرعت بیش‌تری محاسبه کنند.

کاهش نیاز به آموزش

بارکدها به خودی خود توضیحی برای محصولات هستند. به همین دلیل نیاز به حفظ اطلاعات کم‌تر می‌شود و کارکنان می‌توانند فعالیت خود را در بخش صندوق فروشگاهی با سرعت بیش‌تری آغاز کنند.

برای مثال در یک فروشگاه مواد غذایی کارکنان مجبور نیستند کدهای محصولات پرفروش را حفظ باشند؛ زیرا خوانده شدن بارکد با دستگاه بارکدخوان فروشگاهی این کار را انجام می‌دهد.

کنترل موجودی

مدیریت موجودی‌ها به‌وسیله رمزینه‌ها بهبود پیدا می‌کنند و نیازی به هزینه اضافی برای این کار نیست. هنگام بررسی وضعیت موجود یا میزان فروش، کارکنان همیشه به جدیدترین اطلاعات دسترسی پیدا می‌کنند و می‌توانند بهتر درباره تخفیف یا خرید محصولات جدید تصمیم بگیرند.

هزینه کم

بارکدها نسبت به سیستم‌هایی که مزایای قابل مقایسه‌ای ارائه می‌دهند، به سرمایه‌ اولیه کم‌تری نیاز دارند. کسب‌وکارهای مختلف می‌توانند با هزینه کمی بارکدها در تعداد کم ایجاد کنند و در صورت نیاز آن‌ها را افزایش دهند. حتی قیمت بارکد خوان فروشگاهی هم مقرون‌به‌صرفه است و شما با یک‌بار پرداخت هزینه می‌توانید بارکدهای تمام محصولات فروشگاه خود را به کمک آن اسکن کنید.

شما می‌توانید برای اطلاع از قیمت دستگاه بارکدخوان بایامکس، فرم ثبت درخواست محصول مورد نظرتان را تکمیل کنید تا کارشناسان فروش در اسرع وقت با شما تماس بگیرند.

انواع بارکد

به‌طور کلی 2 نوع بارکد وجود دارند که شامل بارکدهای خطی یا یک‌بعدی مانند بارکدهای حک‌شده روی بسته‌بندی مواد غذایی، شامپوها و… و دوبعدی مانند QR کد موجود در یک تبلیغات برای هدایت کاربر به سایت هستند.

بارکدهای خطی رایج‌تر هستند و بیش‌تر دستگاه‌های بارکدخوان فقط مدل خطی را اسکن می‌کنند. در ادامه با ویژگی‌های هر یک از این رمزینه‌ها بیش‌تر آشنا می‌شویم.

بارکد خطی (یک‌بعدی)

وقتی درباره بارکدها صحبت می‌کنیم، بیش‌تر مردم به یاد نوارهای عمودی سیاهی می‌افتند که تعدادی عدد هم زیر آن‌ها قرار دارند. این همان بارکد خطی یا یک‌بعدی به‌عنوان ساده‌ترین نوع بارکد است که روی فروشگاه‌های بیش‌تر محصولات قرار گرفتند و به‌وسیله دستگاه بارکدخوان فروشگاهی خوانده می‌شوند.

بارکدهای خطی حاوی اعداد، حروف و نمادهایی هستند که کد را با جزئیاتی مانند نام محصول، نوع، اندازه، رنگ و… به مجموعه‌ای از اطلاعات در پایگاه داده‌ها وصل می‌کنند. برای اینکه یک بارکد به‌درستی کار کند، باید به پایگاه داده‌ها وصل باشد. بارکدهای خطی اغلب روی کالاهای مصرفی، کارت‌هایی مانند کارت باشگاه مشتریان فروشگاه‌ها، کتاب‌ها و… استفاده می‌شوند.

بارکد ماتریس (دوبعدی)

بارکدهای ماتریس یا دوبعدی می‌توانند اطلاعات اضافی از جمله تصاویر، آدرس‌های وب‌سایت و… را ذخیره کنند. یک بارکد دوبعدی برای ارائه این اطلاعات نیازی به اتصال به پایگاه داده‌ها ندارد و می‌تواند به‌وسیله دوربین تلفن‌های همراه یا اسکنرهای پیشرفته خوانده شود.

رایج‌ترین کاربرد بارکدهای دوبعدی مربوط به هدایت کاربران به یک وب‌سایت خاص است. همچنین این بارکدها در محیط‌های تولیدی که ردیابی دقیق قطعات و محصولات مانند تجهیزات پزشکی و دارویی اهمیت زیادی دارد هم تولید می‌شوند.

تفاوت‌های رمزینه یک‌بعدی و دوبعدی

رایج‌ترین تفاوت‌های بارکد یک‌بعدی و دوبعدی عبارتند از:

• شکل بارکد: بارکدهای یک‌بعدی فقط دارای خطوط افقی و عمودی هستند، در حالی که نسخه دوبعدی می‌تواند هر 2 خطوط را همراه با اشکال و الگوهای دیگر داشته باشد.
• تعداد کاراکترها: در بارکدهای یک‌بعدی فقط 80 کاراکتر جای می‌گیرند، در حالی که نسخه دوبعدی تا 2000 کاراکتر را در خود جای می‌دهد.
• روش خواندن: مدل‌های مختلفی از دستگاه بارکد خوان قادر به خواندن بارکدهای یک‌بعدی هستند، در حالی که برای خواندن بارکد دوبعدی به اسکنر پیشرفته یا گوشی‌های هوشمند نیاز دارید.
• میزان استفاده: بارکدهای یک‌بعدی تقریبا در هر محصولی در فروشگاه‌های مختلف وجود دارند؛ اما میزان استفاده از مدل دوبعدی کم‌تر است.

آشنایی با رایج‌ترین رمزینه‌ها

کسب‌وکارها متناسب با نوع محصول و ویژگی‌های آن‌ها، بارکدهای مختلفی را ایجاد کردند که برخی از رایج‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر هستند:

کدهای بین‌المللی محصول یا بارکد UPC

بارکد UPC یکی از رایج‌ترین بارکدهاست. اکثر محصولات مصرفی در ایالات متحده آمریکا از مواد غذایی تا لوازم اداری، حاوی UPC هستند. بارکدهای UPC در حالت استاندارد، 12 رقم و در نسخه‌های کوتاه، 7 رقم دارند. کدهای بین‌المللی محصول یا UPC از اولین کاربردهای بارکد در شناسایی محصولات است که برای اولین بار در خرده فروشی‌ها و فروشگاه‌های زنجیره‌ای داخلی آمریکا در اوایل دهه هشتاد مورد استفاده قرار گرفت. این بینش از آن رو شکل گرفت که هزینهٔ ارزیابی دوباره محصولات به نیروی کار بسیار زیاد و همچنین زمان بسیار طولانی نیاز داشت که با به وجود آمدن بارکد زمان کنترل ورودی و خروجی به سرعت تحول یافت و پیشرفت قابل ملاحظه‌ای یافت. برای همین شش شرکت بزرگ کمیته‌ای را تشکیل دادند تا برای رفع این مشکل تمهیدی بیندیشد. پس از چند ماه بی حاصل بالاخره کمپانی IBM موفق شد بارکدهای نوع UPC را ارئه دهد که شامل پنج نوع می‌شد که بجز برآوردن نیازهای آن روز آن سازمان‌ها می‌توانست به عنوان معیاری بین‌المللی برای شناسایی کالاها مورد استفاده قرار بگیرد. این پنج بارکد UPC شامل بارکدهای نوع A B C D و E می‌شد.

بارکد EAN

بارکدهای EAN شباهت زیادی به UPC دارند، با این تفاوت که به‌جای آمریکا در اروپا استفاده می‌شوند. در کشورهای اروپایی هم اغلب محصولات حاوی این بارکد هستند. کدهای EAN در حالت استاندارد، 13 رقم و در نسخه‌های کوتاه، 8 رقم دارند.

کد 39

این نوع بارکدها شامل اعداد، حروف و نمادها هستند و بیش‌تر توسط وزارت دفاع ایالات متحده و تولیدی‌های خاص مانند تولید خودرو استفاده می‌شوند. کد 39 ساده‌ترین نوع بارکد عددی است.

کد 128

کد 128، نسخه پیشرفته‌تری از کد 39 است. دلیل نام‌گذاری این بارکد هم این است که می‌تواند شامل هر یک از 128 کاراکتر ASCII باشد. این کد اغلب در خرید، توزیع و حمل‌ونقل کسب‌وکارهای B2B (کسب‌وکارهایی که بر فروش عمده محصولات و ارائه خدمات به دیگر شرکت‌ها تمرکز دارند.) استفاده می‌شود. با توجه به امکان انتخاب از میان تعداد بیش‌تر کاراکترها، می‌توان میزان و نوع داده‌های قابل رمزگذاری را افزایش داد.

NW-7) Codabar)

این کد در حالی که دیگر یک بارکد محسوب نمی‌شود و کاربرد کمی هم دارد، هنوز در برخی از کتابخانه‌ها، بانک‌های خون و خدمات تحویل مورد استفاده قرار می‌گیرد. NW-7) Codabar) می‌تواند شامل هر عددی همراه با حروف A-D باشد.

Interleaved 2 of 5

این بارکد دارای تراکم بالایی از نوارهای سیاه رنگ است که فقط از اعداد در آن‌ها استفاده می‌شود. در 2 بارکد از 5 بارکد به هم پیوسته یا Interleaved 2 of 5 تعداد کل ارقام باید زوج باشد و گاهی کسب‌وکارها یک صفر در ابتدا اضافه می‌کنند. این کد در انبارداری و حمل‌ونقل رایج است.

کیو آر کد (QR code)

برای اولین‌بار در سال 1994 بود که تویوتا، کدهای QR را اختراع کرد و امروزه بیش‌تر مردم از آن استفاده می‌کنند و با آن آشنایی دارند. دوربین گوشی‌های هوشمند می‌توانند این بارکدها را بخوانند. از کیو آر کد برای تایید هویت افراد در صفحه ورود، رمزگذاری اطلاعات، هدایت کاربران به وب‌سایت و… استفاده می‌شود. کدهای QR می‌توانند بیش‌تر از 7000 عدد یا 4000 حرف را رمزگذاری کنند.

PDF417

کد PDF417 یک بارکد دوبعدی است که با استفاده از ردیف‌های خطی انباشته شده تولید می‌شود. این کد از 3 تا 90 ردیف تشکیل شده که هر ردیف با یک بارکد خطی قابل مقایسه است. بارکدهای PDF417 در کارت‌های شناسایی، گواهینامه رانندگی، انبارداری و… استفاده می‌شوند.

ماتریس داده (Data matrix)

ماتریس داده یکی دیگر از انواع بارکدهای دوبعدی رایج است که نه‌تنها کاراکترهای الفبایی، بلکه فایل‌ها را هم می‌تواند ذخیره کند. این بارکدها قابلیت بررسی خطای قوی دارند؛ یعنی حتی در صورتی که کد آسیب ببیند، اسکنر می‌تواند اطلاعات آن را بخواند. از آنجایی که Data matrix می‌تواند در شرایط سخت مقاومت بالایی داشته باشد، اغلب در ابزارهای جراحی، بردهای مدار و… استفاده می‌شود.

بارکد در ایران

به‌دلیل صادرات کالاهای غیرنفتی از ایران به سایر کشورها، در سال 1374 سازمانی تحت عنوان مرکز ملی شماره گذاری کالا و خدمات به وجود آمد. در ایران با انتخاب استاندارد EAN/UCC، کشور ما در شرکت بین‌المللی EAN International عضو شد و تا کنون بیش از 5 هزار شرکت محصولات غذایی و شیمیایی با عضویت در این موسسه برای کالاهای خود، بارکد دریافت کردند. اعداد موجود در بارکدهای 13 رقمی کالاهای ایرانی، اطلاعات زیر را نشان می‌دهند:

• کد ایران: 626
• کد شرکت سازنده: 5 رقم بعد از کد ایران
• کد کالا: 4 رقم بعد از کد شرکت سازنده
• کد کنترل توسط رایانه برای کنترل صحت کد مورد نظر: آخرین رقم

چگونه بارکد بسازیم؟

برای ساخت بارکد ابتدا از طریق برنامه‌هایی مانند GS1 در ایران (ایران کد) یا Code Online، عدد مشخصی را برای محصول تعریف کنید. مطابق الگوریتم خاصی، این اعداد به‌صورت رشته‌ای از خطوط با قطرهای مختلف درمی‌آیند.

این اعداد می‌توانند شامل اطلاعاتی مانند تاریخ تولید، تاریخ انقضا، نام شرکت سازنده، مواد اولیه، توضیحات تکمیلی محصول، قیمت خرید، قیمت فروش، رنگ، اندازه، وزن و… باشند.

در این مرحله با استفاده از یک دستگاه بارکد خوان باید روش معکوس را انجام دهید؛ یعنی اسکنر، بارکد را دی کد می‌کند و عدد محصول را می‌شناسد. در نهایت برنامه متصل به دستگاه، این اعداد را به پایگاه داده‌های آن اضافه می‌کند.

چگونه رمزینه‌ها را بخوانیم؟

بارکدها را می‌توان با تابش کوچکی از نور روی کدها و خط‌های چاپ شده، خواند. هنگام استفاده از دستگاه بارکدخوان فروشگاهی ما فقط نور قرمز رنگی را می‌بینیم که از آن تابیده می‌شود. بعد از تابش نور، خطوط و فاصله میان آن‌ها در بارکد باعث بازتاب نور می‌شوند. در دستگاه بارکد خوان قطعه‌ای وجود دارد که این نور بازتابی را دریافت می‌کند و از فضای خالی قبل از اولین خط مشکی تا انتهای کد را می‌خواند. این روزها برای خواندن اطلاعات رمزگذاری شده 2 نوع دستگاه بارکد خوان وجود دارند که عبارتند از:

• بارکدخوان‌های ثابت: یکی از انواع دستگاه بارکد خوان است که به کامپیوتر متصل می‌شود و بعد از هر بار اسکن کردن بارکدها، اطلاعات آن‌ها را سریعا به سیستم انتقال و نمایش می‌دهد. بزرگ‌ترین مزیت این دستگاه این است که نیازی به تغییر داده‌ها یا برنامه خاصی ندارد و سیگنال‌های الکتریکی را به کیبورد منتقل می‌کند و از طریق نمایشگر، می‌توان آن‌ها را مشاهده کرد.
• بارکدخوان‌های سیار: در برخی کسب‌وکارها، کارکنان باید هنگام استفاده از دستگاه بارکد خوان جابه‌جا شوند و نیازی نیست از اطلاعات بلافاصله بعد از اسکن، استفاده کنند. در این صورت بارکدخوان‌های سیار قابل استفاده هستند که شامل اسکنر، نمایشگر و صفحه‌کلید برای ورود اطلاعاتی مانند تعداد کالا و… می‌شوند. همچنین یک پایه برای انتقال اطلاعات به کامپیوتر دارند.

نگاهی به تاریخچه بارکدها

نورمن جوزف وودلند و برنارد سیلور از فارغ‌التحصیلان دانشگاه Drexel بودند که ایده بارکد را بر اساس نمادهای کد مورس ارائه کردند. آن‌ها در سال 1949 برای ثبت بارکدها درخواست دادند و در نهایت آن را در 3 سال بعد یعنی 1952 به ثبت رساندند. صنعت راه‌آهن برای نظارت بر حرکت واگن‌های ریلی و جنرال موتورز برای ردیابی گیربکس‌ها حین حرکت جزو اولین صنایعی بودند که از بارکد استفاده کردند.

تا اواسط دهه 70 که فروشگاه‌های مواد غذایی از بارکدها استفاده نمی‌کردند، این کدها هیچ جذابیتی نداشتند. رفته رفته تا سال 1980 هزاران فروشگاه از این اطلاعات رمزگذاری شده استفاده می‌کردند و زمان زیادی نگذشت که به‌جز فروشگاه‌های محصولات غذایی در محیط‌های دیگر هم مورد استفاده قرار گرفت. شاید برایتان جالب باشد دستگاه بارکد خوان که امروزه استفاده می‌شود، برای اولین‌بار در سال 1952 و به‌اندازه یک میز تحریر بزرگ ساخته شد.

سخن پایانی

با پیشرفت فناوری، بارکدها هم در حال تکامل هستند؛ مانند رمزینه‌های رنگی یا حتی نامرئی. آگاهی از پایه‌ای‌ترین اطلاعات درباره بارکدها، اولین قدم برای ورود به دنیای فروش و مدیریت داده‌هاست.

بنابراین اگر شما هم اصلا از بارکدها استفاده نمی‌کردید یا فقط به یک نوع آن بسنده کرده بودید، اکنون وقت آن رسیده که تغییراتی را اعمال کنید. با انتخاب بهترین نوع رمزینه، سرعت، دقت و حتی تجربه مشتری‌ها را تا حد زیادی بهبود ببخشید.

برای خواندن این اطلاعات به‌وسیله بهترین دستگاه‌های بارکدخوان می‌توانید بعد از مشاهده مدل‌های مختلف دستگاه بارکدخوان فروشگاهی در بایامکس، نسبت به سفارش آن‌ها اقدام کنید.

برای این کار کافی است فرم سفارش هر محصول را تکمیل کنید یا برای ارتباط با کارشناسان بایامکس با شماره 02143000025 تماس بگیرید. اگر هنوز هم درباره این اطلاعات رمزگذاری شده سوالاتی دارید، می‌توانید در بخش دیدگاه همین صفحه بنویسید تا شما را راهنمایی کنیم.

سوالات متداول